وەک هاووڵاتیان چۆن دەتوانین پارێزگاری لە داتا کەسییەکانمان بکەین؟

کۆمپیوتەر و ژیانی دیجیتاڵی بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەیان سەندووە. بە داهێنانی ئینتەرنێت و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، پەیوەندییە ئۆنلاینەکانمان شوێنێکی چەسپی زیاتریان لە ژیانی ڕۆژانەماندا گرتووەتەوە.

بەکارهێنانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەردەوام خووەکانمان و شێوازی ڕەفتارمان گۆڕیوە.

لە دەوروبەری ساڵی ٢٠١٠، کۆمەڵگەکانی سەرچاوە-کراوە و لینوکس دەستیان کرد بە ئاگادارکردنەوەی خەڵک لە مەترسییەکانی کۆکردنەوەی داتای تایبەتی لەلایەن “GAFA” — کە کورتکراوەیەکی ئاماژەیە بۆ کۆمپانیا گەورەکانی تەکنەلۆژیا: گووگڵ، ئەمازۆن، فەیسبووک، و ئەپڵ.

نزیکەی ساڵی ٢٠١٥، کۆمیسیۆنی ئەوروپا سیاسەتێکی یاسایی نوێی ناساند بە ناوی GDPR (“RGPD” بە فەڕەنسی)، کە کورتکراوەی ڕێسای گشتیی پاراستنی داتایە.

ئەم سیاسەتە یارمەتیدەر بوو لە بەرزکردنەوەی هۆشیاری دەربارەی گرنگیی پاراستنی نهێنیی داتا. تێگەیشتن لە چەمکەکە کاتی ویست چونکە هەموومان داتامان بەبێ ئاگاداری لە لێکەوتەکانی هاوبەش دەکرد.

گەیشتینە ئەو تێگەیشتنەی کە ئەگەر کۆمپانیایەک زانیاریی تایبەت لە پڕۆفایلەکانمان کۆبکاتەوە، ئێمە مافی ئەوەمان هەیە هەڵبژێرین چی بڵاودەکەینەوە — چەمکێکی ئاسایشییە کە لە تەکنەلۆژیای زانیاریدا گرنگییەکەی ڕۆژ لە دوای ڕۆژ زیاتر دەبێت.

پاراستنی داتا و زانیارییە کەسییەکان بۆ هەمووان بنەڕەتین. ئەوان بەشێکن لە ناسنامەمان.

پاراستنی ناسنامەمان، لە ڕاستیدا، پاراستنی خۆمانە لە مەترسییە ئەگەرییەکان. یارمەتیمان دەدات تێبگەین کە جۆرێک لە سنووری دەروونی یان خەیاڵی هەیە. ڕەنگە ئەمە وەک سنووردارکردنێک دەربکەوێت، بەڵام لە ڕاستیدا، داننان بەم سنوورەدا زیاتر یارمەتیمان دەدات وەک لەوەی ڕێگر بێت لێمان.

وەک هەندێک جار بە فەڕەنسی دەڵێین: “Reculer pour mieux sauter” — کە بە نزیکەیی واتە “چەند هەنگاوێک پاشەکشەکردن بۆ بازدانێکی باشتر.” لەوانەیە ئینگلیزی هاوتایەکی تەواوی نەبێت، بەڵام بیرۆکەکە هاوشێوەی “دواخستن بۆ ئەنجامدانێکی باشتر” یان “وەستانێکی ستراتیژی“یە.

(وەک چۆن بەستەرەکانی تری ئەم ماڵپەڕە بیرمان دەخەنەوە)، پێویستە دووبارە فێری ئەوە بین کە چۆن هاوبەشی بکەین، نەک تەنها بە زانیارییە تایبەتییەکانی خۆمان، بەڵکو بە هی کەسانی تریش—بە ڕێزگرتن لە خۆمان و لەوانی تر.

گەڕانەوە بۆ ناخی خۆشمان هەروەها یارمەتیمان دەدات بۆ دروستکردنی ‘پێکەوە’یەکی باشتر.

سەرهەڵدانی GAFA و پراکتیزەکانیان لە کۆکردنەوەی داتا—جا بە ویستی خۆیان بێت یان بەبێ ویستیان—سەرنجی خستووەتە سەر کاری زانایانی ئایتی، کە ئێستا پاڵنراون بۆ دووبارە بیرکردنەوە و پرسیارکردن:

• ئێمە چی دەکەین؟
• چۆن ئەمە دەکەین؟

کۆمەڵگەی سەرچاوە-کراوە، کە زۆرجار پێشەنگە لە گفتوگۆ ئەخلاقییەکاندا لەناو زانستی کۆمپیوتەردا، هۆشیاریی بڵاوکردۆتەوە دەربارەی چۆنیەتیی بەکارهێنانی داتای کەسی لە چوارچێوەی تەکنەلۆژیای زانیاریدا (I.T) — کە بە واتای وشەیی، تەکنەلۆژیای هاوبەشکردنی زانیارییە.

ئەمە هانمان دەدات وریاتر بین سەبارەت بەوەی چ زانیارییەک بڵاو دەکەینەوە و چۆن بڵاوی دەکەینەوە.

هەروەها لەبیرت بێت:
ئەگەر ڕۆژێک زانیاریی کەسیی تۆ بەبێ ڕەزامەندی بڵاوکرایەوە — و زیانی پێگەیاند، کێشەی شەرەفی تێدا بوو، یان ناوەڕۆکی ساختەی تێدابوو — تۆ مافت هەیە.

وەک هەندێک جار دەڵێین: “جیهانێکی تر ئەگەری هەیە.” هیچ شتێک یەکلاکەرەوە نییە.

تۆ مافی هەنە ڕێکار بگریتەبەر. ئەگەر زانیارییەکانت دزرابن، خراپ بەکارهێنرابن، یان بەبێ ڕەزامەندیی تۆ بڵاوکرابنەوە، تۆ مافی هەنە کە وەریبگریتەوە و بیسڕیتەوە، بەپێی دادپەروەری و مافەکانی مرۆڤ.

هەموو شتێک دەتوانرێت پشتڕاست بکرێتەوە و لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت. تەنها پێویستە پەیوەندی بە دەسەڵاتی گشتیی پەیوەندیدارەوە بکەیت لەو وڵات یان شوێنەی کە زانیارییە تایبەتییەکانت تێیدا دۆزراوەتەوە. هەروەها دەتوانیت پەیوەندی بەم لایەنانەشەوە بکەیت:

• پۆلیس
• ڕاوێژی هاووڵاتیان
• ماڵپەڕەکانی ڕاوێژی یاسایی وەک "Which? Legal"
• هەر کۆمپانیایەکی یاسایی کە لە ماڵپەڕی کۆمەڵەی پارێزەراندا ناوی هاتبێت

لەوانەیە ئەنجامدانی کارەکان قورس بێت. لەوانەیە هەندێک جار هەست بە بێهیوایی بکەین. بەڵام هەموو هەنگاوێکی بچووک گرنگە. ئەمە زانیاریی کەسیی تۆیە.

پاراستنی داتاکانت هەروەها یارمەتی پاراستنی کەسانی دیکەش دەدات.

زانیارییە کەسییەکانت بەنرخن.
تۆ مافی ئەوەت هەیە وەک هاوڵاتییەک هەنگاو بنێیت — بۆ بەرگریکردن لە مافە مرۆییەکانت و کەرامەتت.