یادەوەری چۆن کار دەکات؟ چۆن یارمەتیی یادەوەریمان بدەین؟

یادەوەریمان شتێکە کە بە درێژایی ژیانمان بەردەوام لە گۆڕاندایە. هەندێک جار ئاماژە بە “نیورۆپلاستیسیتیی مێشک” دەکەین بۆ ئاماژەدان بە توانای گشتیی مێشکمان بۆ گۆڕان و نوێبوونەوەی خۆی، کە بە گشتی بە باشبوون و دابەزینییەوە بەردەوامە، بەڵام لەگەڵ تێپەڕبوونی تەمەن و کاتدا، یادەوەری وردە وردە کەم دەبێتەوە.

بەڵام تەنانەت ئەگەر یادگەش بەهێواشی کەمیش بێتەوە، چەندین ڕێگا هەن بۆ بەسەربردنی کات لەگەڵیدا (یادگەی درێژخایەن بۆ “یادگارییە کۆنەکان“ی ١٠ ساڵ لەمەوبەر یان یادگەی کورتخایەن کاتێک هەوڵ دەدەین شتەکانی ٥ خولەک لەمەوبەر بهێنینەوە یادمان). هەردووکیان گرنگن، بەڵام هەروەها پشت بە میزاج، متمانەبەخۆبوون یان سترێسمان دەبەستن.

هەندێک جار دەڵێین لەبیرکردنی شتەکان یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی سترێس و زیادکردنی دڵخۆشی. هەردوو کردارەکە (یادهاتنەوەی شتەکان) و (لەبیرکردنی شتەکان) گرنگن. جێی باسە، ئایا دەزانیت لە پاراستنی داتادا “مافی لەبیرکران“یش هەیە؟ ئەمە مافێکی زۆر گرنگە و دەکرێت دژ بێت بە “ئەرکی یادکردنەوە” وەک لە مێژوودا باسی دەکەین.

شتێکی گرنگ سەبارەت بە بیرەوەری ئەوەیە کە بە “پەیوەندیدان” کار دەکات و هەروەها دەتوانرێت بە “ماسولکە” بەراورد بکرێت، هەرچەندە زیاتر کاری پێ بکەیت، زیاتر شتەکانت بیر دەمێنێتەوە. وتەیەکی هەیە دەڵێت “بەکاری بهێنە یان لەدەستی دەدەیت” و بیرگەش بە هەمان شێوە کار دەکات وەک ماسولکەیەک، پێویستە جار جار بەکاری بهێنین، ئەگینا لاواز دەبێت و بەکارهێنانی قورس دەبێت، ڕێک وەک ماسولکەکانی تر.

هەندێک ڕاهێنانی سادە هەن کە دەتوانین ئەنجامیان بدەین بۆ بەهێزکردنی بیرەوەریمان، بەبێ هیچ هەوڵێکی زۆر، تەنها بە پەیڕەوکردنی خووی نوێ:

• یەکەم بیرۆکە کە هەموومان دەتوانین بە ئاسانی بیکەین بۆ یارمەتیدانی کارکردن لەسەر یادەوەریمان و هەڵگرتنی یادگارییە کۆنەکان، وەک چۆن ڕاپبێژی “Disiz La Peste” لە گۆرانییەکەی “Je les guarde” ڕوونی دەکاتەوە: “Le passee comme un petit musee, je m’y promene pour me faire du bien, je les guardes, je les guardes, je les guardes, mes souvenirs sont des pages sur les toiles” (“ڕابردوو وەک مۆزەخانەیەکی بچووکە، من تێیدا پیاسە دەکەم بۆ ئەوەی هەست بە خۆشگوزەرانی بکەم، من بیانپارێزم، من بیانپارێزم، من بیانپارێزم، یادەوەرییەکانم لاپەڕەن لەسەر کانڤاسەکان”). هەڵگرتنی وێنە کۆنەکان و جاروبار سەیرکردنیان یارمەتیدەرە بۆ بەهێزکردنی یادەوەری بەبێ ماندووبوون، هەروەها ڕێگەیەکی خۆشە بۆ مانەوەی پەیوەندیمان لەگەڵ هاوڕێکانماندا. من هەڵیان دەگرم، هەڵیان دەگرم، هەڵیان دەگرم؛ یادەوەرییەکانم لاپەڕەن لەسەر کانڤاسەکان.”). هەڵگرتنی وێنە کۆنەکان و جاروبار سەیرکردنیان یارمەتیدەرە بۆ بەهێزکردنی یادەوەری بەبێ ماندووبوون، هەروەها ڕێگەیەکی باشە بۆ مانەوەی پەیوەندی لەگەڵ هاوڕێ و خێزانەکانماندا و هەستێکی خۆش و گەرم دەبەخشێت دوای سەیرکردنیان بە گشتی.
• شتێک کە هەروەها لەلایەن بیرکار سێدریک ڤیلانی (براوەی میدالیای فیڵدز) لە کتێبە ژیاننامەییەکەیدا “لەدایکبوونی تیۆرەمێک: سەرکێشییەکی بیرکاری” (٢٠١٥) پێشنیار کراوە. هەموو ئێوارەیەک پێش کۆتایی ڕۆژ، پاڵکەوتن لەسەر زەوی بە شێوەی پۆزی یۆگای “ساڤاسانا” (Savasana) کە بە “پۆزی پشوودان” ناسراوە، و هەوڵدان بۆ ئەوەی بۆ چەند خولەکێک خۆمان ئارام بکەینەوە بە ئەنجامدانی هەندێک ڕاهێنانی هەناسەدانی سووک یان هەر شتێکی تری ئارامبەخش، و هەوڵدان بۆ بیرهاتنەوەی هەموو ساتەکانی ڕۆژەکە یەک بە یەک بەپێی ڕیزبەندی کاتی. وەک ئەوەی پێداچوونەوە بە ڕۆژەکەماندا بکەین و پاشان دەتوانین لە کۆتایی هەفتەدا هەوڵ بدەین هەموو ئەو ڕووداوانەمان بیربێتەوە کە ڕوویانداوە.
  

• یادەوەری لە ڕێگەی پەیوەندیکردنەوە کار دەکات، ئەگەر شتێکمان لەبیر چوو، تەنها چوونە ناو هەمان بارودۆخ و ئەنجامدانی هەمان کارەکان یارمەتیی مێشک و یادەوەری دەدات تا شتەکان بە ئاسانتر بهێنێتەوە یاد.
• هەروەها ئەگەر شتێکمان بە تەواوی لەبیرچوو، ڕێگایەک بۆ بیرهاتنەوەی بەکارهێنانی پەیوەندیکردنە، هەوڵدان بۆ بیرخستنەوەی شتێک کە پەیوەندی بەو شتەوە هەیە کە لەبیرمان چووە، یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی یادەوەرییەکە بە ئاسانتر بگەڕێتەوە.
• هەندێک جار ئەگەر بتەوێت شتێک بهێنیتەوە یادت و کێشەت هەبوو، باشترین شت ئەوەیە کە زۆر پێداگیری نەکەیت.. تەنها واز لە بیرکردنەوەی لێ بهێنە و دوای ١٠ خولەک جارێکی تر بیر بکەرەوە، ئەمەش دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ بیرهاتنەوە.
• هەندێک جار دەرفەتمان دەبێت کەسێکی هاوڕێ یان خێزانەکەمان ببینین، کە کاتێک دەیبینین گفتوگۆ یان بارودۆخێکی ڕابردوومان بیر دەخاتەوە. ئەمە یارمەتیی بیرگەی گرووپەکە دەدات، چونکە بوونی چەندین کەس یارمەتیدەرە لە بیرخستنەوەی شتێک کە هەمووان سەرکەوتوون لە زیادکردنی شتێک کە لەبیر کرابوو. قسەکردن لەسەریان یارمەتیی بیرهاتنەوە دەدات.
• هەبوونی شێوازێکی ژیانی تەندروستی باش، خۆلادان لە سترێس، ئەنجامدانی هۆشیاریی زەین، خواردنی تەندروست، خەوی باش و ئاستی باشی شلەمەنی لە جەستەدا، هەروەها یارمەتییەکی زۆر دەدات بۆ بەهێزکردنی یادەوەری (سەرچاوە)

شتێکی تر کە دەبێت دەربارەی بیرگە بیزانیت ئەوەیە کە چەند زیاتر متمانەمان بەخۆمان هەبێت، ئەوەندە بیرگە زیاتر کار دەکات.

دوودڵ مەبە لە قسەکردن لەگەڵ پزیشکەکانت سەبارەت بە هەر کێشەیەکی یادەوەریت، ئەرکی ئەوانە کە لەو بارەیەوە هاوکاریت بکەن. نیگەران مەبە لە ڕوونکردنەوەی کێشە و نیگەرانییەکانت. هەروەها دەتوانیت گرووپی خەڵک و ڕێکخراوی خێرخوازی بدۆزیتەوە کە یارمەتیت دەدەن لە فێربوونی تەکنیکەکانی چالاککردن و یاریکردن لەگەڵ یادەوەریت.

تکایە زۆر نیگەران مەبە ئەگەر شتت لەبیر چوو، وەک ئاماژەمان پێدا، ئەمەش ڕێگایەکە بۆ خۆپاراستن لە سترێسی زۆر. هەندێک جار هەندێک شت زیاتر لەبیرمان دەچێت بەپێی میزاجمان.

یادەوەریمان هەڵبژاردەییە، بەڵام نابێت زۆر نیگەران بین، بەهۆی توانای گۆڕانی مێشکەوە، لە هەر حاڵەتێکدا متمانەت بە خۆت و یادەوەریت هەبێت، بەردەوام سەیری وێنە کۆنەکانت و یادگارییە کۆنەکانت بکە، ئەمە ڕێگایەکی زۆر باشە بۆ بەهێزکردنی یادەوەری.

هەڵگرتنی وێنە کۆنەکان و جار جار سەیرکردنیان، ڕێگایەکی زۆر باشە بۆ بیرخستنەوە و پاراستنی یادەوەریت.