حافظه چگونه کار می‌کند؟ چگونه از حافظه خود محافظت کنیم؟

حافظهٔ ما چیزی است که در طول زندگی‌مان به‌طور مداوم در حال تغییر است. گاهی از «نوروپلاستیسیتهٔ مغز» یاد می‌کنیم تا به‌طور کلی توانایی مغز برای تغییر و بازسازی خود را، در حالی که سلامت آن با فراز و نشیب‌هایی همراه است، بیان کنیم؛ اما با افزایش سن و گذر زمان، حافظه به‌تدریج کاهش می‌یابد.

اما حتی اگر حافظه به آرامی در حال کاهش باشد، راه‌های متعددی برای سرگرم نگه‌داشتن آن وجود دارد (حافظه بلندمدت برای «یادگاری قدیمی» ده سال پیش یا حافظه کوتاه‌مدت وقتی سعی می‌کنیم چیزهایی را که پنج دقیقه پیش رخ داده به خاطر بسپاریم). هر دو مهم هستند اما بستگی به حال روحی، اعتمادبه‌نفس یا استرس ما دارند.

گاهی اوقات فراموش کردن چیزها به کاهش استرس کمک می‌کند و امکان افزایش شادی را فراهم می‌آورد. هر دو عمل (یادآوری چیزها) و (فراموش کردن چیزها) مهم هستند. راستی، آیا می‌دانستید در حفاظت از داده‌ها «حق فراموش شدن» نیز وجود دارد؟ این حق بسیار مهمی است و می‌تواند در مقابل «وظیفه یادآوری» قرار گیرد، همان‌طور که در تاریخ می‌گوییم.

یک نکته مهم در مورد حافظه این است که بر اساس «ارتباط» کار می‌کند و می‌توان آن را به یک «عضله» تشبیه کرد؛ هرچه بیشتر آن را به کار بگیرید، بیشتر چیزها را به خاطر خواهید سپرد. یک ضرب‌المثل وجود دارد: «استفاده کن وگرنه از دستش می‌دهی» و حافظه نیز دقیقاً مانند یک عضله عمل می‌کند؛ باید هر از گاهی از آن استفاده کنیم وگرنه ضعیف شده و استفاده از آن دشوار می‌شود، درست مانند سایر عضلات.

چند تمرین ساده وجود دارد که می‌توانیم برای تقویت حافظه‌مان انجام دهیم، بدون هیچ تلاشی، تنها با اتخاذ عادات جدید:

• اولین ایده‌ای که همه ما می‌توانیم به‌راحتی برای تقویت حافظه‌مان و حفظ خاطرات قدیمی انجام دهیم، همان‌طور که رپر «دیزیز لا پِست» در آهنگش «Je les guarde» توضیح می‌دهد: «گذشته مثل یک موزه کوچک است، در آن قدم می‌زنم تا حالم خوب شود، آن‌ها را نگه می‌دارم، نگه می‌دارم، نگه می‌دارم، خاطراتم صفحاتی روی بوم‌ها هستند» («گذشته مثل یک موزه کوچک است، در آن قدم می‌زنم تا حالم خوب شود، آن‌ها را نگه می‌دارم، نگه می‌دارم، نگه می‌دارم، خاطراتم صفحاتی روی بوم‌ها هستند»)). نگه داشتن عکس‌های قدیمی و گاه‌به‌گاه نگاه کردن به آن‌ها گاهی بدون هیچ تلاشی به تقویت حافظه کمک می‌کند و همچنین راه خوبی برای حفظ ارتباط با دوستانمان است. من آنها را نگه می‌دارم، نگه می‌دارم، نگه می‌دارم؛ خاطراتم صفحاتی روی بوم‌ها هستند.”). نگه داشتن عکس‌های قدیمی و گاهی نگاه کردن به آنها گاهی اوقات به تقویت حافظه بدون تلاش کمک می‌کند. این همچنین راه خوبی برای در تماس ماندن با دوستان و خانواده است و به طور کلی پس از نگاه کردن به آنها حس گرما و خوبی ایجاد می‌کند.
• چیزی که ریاضیدان سدریک ویلانی (برنده مدال فیلدز) نیز در کتاب خودزندگی‌نامه‌اش «تولد یک قضیه: یک ماجراجویی ریاضی» (۲۰۱۵) پیشنهاد کرده است. هر شب قبل از پایان روز، روی زمین دراز بکشید، در حالت یوگا «سواسانا» (حالت استراحت) قرار بگیرید و سعی کنید چند دقیقه با انجام چند تمرین تنفسی کوچک یا هر چیز آرامش‌بخش، خود را ریلکس کنید و سپس سعی کنید تمام لحظات روز را یکی‌یکی و به ترتیب زمانی به یاد بیاورید. گویی در حال مرور روز خود هستیم و سپس در پایان هفته می‌توانیم سعی کنیم تمام رویدادهای رخ‌داده را به یاد بیاوریم.
  

• یادگیری از طریق تداعی است؛ اگر چیزهایی را فراموش کنیم، با قرار گرفتن دوباره در همان موقعیت و انجام مجدد همان کارها، به مغز و حافظه کمک می‌کنیم تا راحت‌تر به یاد بیاورند.
• همچنین اگر چیزی را کاملاً فراموش کنیم، یک روش برای به‌خاطر آوردن آن استفاده از تداعی است؛ تلاش برای یادآوری چیزی در اطراف موضوع فراموش‌شده کمک می‌کند تا خاطره راحت‌تر بازگردد.
• گاهی اگر بخواهیم چیزی را به خاطر بسپاریم و دچار مشکل شویم، بهترین کار این است که زیاد اصرار نکنیم. فقط به سادگی از فکر کردن به آن دست برداریم و بعد از ده دقیقه دوباره به آن فکر کنیم؛ این کار هم می‌تواند به یادآوری کمک کند.
• گاهی فرصتی پیش می‌آید که با یکی از دوستان یا اعضای خانواده مواجه شویم و او ما را به بحث‌ها یا موقعیت‌های گذشته یادآوری کند. این امر به حافظهٔ گروهی کمک می‌کند؛ زیرا با حضور افراد متعدد، هر کس می‌تواند آنچه را که فراموش شده بود اضافه کند و با صحبت دربارهٔ آن، یادآوری آسان‌تر می‌شود.
• داشتن سبک زندگی سالم، اجتناب از استرس، انجام ذهن‌آگاهی، تغذیه سالم، خواب کافی و سطح مناسب آب بدن نیز به حافظه کمک زیادی می‌کند (لینک)

یک نکتهٔ دیگر دربارهٔ حافظه این است که هرچه اعتماد به نفس‌مان بیشتر باشد، حافظهٔ ما بهتر کار می‌کند.

در مورد هر مشکلی که با حافظه‌تان دارید، با پزشکان خود صحبت کنید؛ وظیفه آن‌هاست که در این زمینه همراه شما باشند. نگران توضیح مشکلات یا نگرانی‌هایتان نباشید. همچنین می‌توانید گروه‌هایی از افراد و مؤسسات خیریه را پیدا کنید که به شما کمک می‌کنند تکنیک‌هایی برای سرگرم نگه‌داشتن حافظه و بازی با آن بیاموزید.

لطفاً زیاد نگران فراموش کردن چیزها نباشید؛ همان‌طور که اشاره کردیم، این هم راهی است برای جلوگیری از استرس زیاد. گاهی اوقات بسته به حال‌وهوایمان، بعضی چیزها را بیشتر فراموش می‌کنیم.

حافظهٔ ما گزینشی است اما نباید زیاد نگران باشیم. به خاطر انعطاف‌پذیری عصبی مغز، در هر صورت به خودتان و حافظه‌تان اعتماد کنید. به عکس‌ها و یادگاری‌های قدیمی‌تان نگاه کنید؛ این روش بسیار خوبی برای تقویت حافظه است.

نگه‌داشتن عکس‌های قدیمی و مرور آن‌ها گهگاهی، روشی بسیار خوب برای یادآوری و تقویت حافظه است.