Unsaon nato pagpanalipod sa atong personal nga datos isip mga lungsuranon?

Ang mga kompyuter ug ang digital nga kinabuhi dako kaayo ang pag-uswag sa paglabay sa panahon. Tungod sa imbensyon sa internet ug sa mga social network, ang atong mga relasyon online nag-okupar na og labi pang sentral nga dapit sa atong adlaw-adlaw nga kinabuhi.

Ang paggamit sa mga social network padayon nga nakausab sa atong mga batasan ug sa atong pamatasan.

Sa mga tuig 2010, ang mga komunidad sa open-source ug Linux nagsugod sa pagpasidaan sa mga tawo bahin sa mga peligro sa pribadong pagkolekta sa datos sa “GAFA” — usa ka kontraksiyon nga nagtumong sa dagkong kompanya sa teknolohiya: Google, Amazon, Facebook, ug Apple.

Sa mga tuig 2015, gipaila sa European Commission ang usa ka bag-ong legal nga palisiya nga gitawag og GDPR (“RGPD” sa Pranses), nga nagpasabot og General Data Protection Regulation.

Kini nga palisiya nakatabang sa pagpataas sa kahibalo bahin sa kahinungdanon sa pribasiya sa datos. Nagkinahanglan og panahon aron hingpit nga masabtan ang konsepto tungod kay nagbahin-bahin kita tanan sa datos nga wala nato mabantayi ang mga implikasyon niini.

Nasabtan namo nga kung ang usa ka kompanya mangolekta og pribadong impormasyon gikan sa among mga profile, aduna kami’y katungod nga pilion kung unsa ang among ipaambit — usa ka konsepto sa seguridad nga nahimong labi ka importante sa teknolohiya sa impormasyon.

Ang pribasiya sa datos ug personal nga impormasyon importante para sa tanan. Kabahin kini sa atong pagkatawo.

Ang pagpanalipod sa atong identidad, sa tinuod, mao ang pagpanalipod nato sa atong kaugalingon gikan sa potensyal nga mga risgo. Nakatabang kini kanato nga masabtan nga adunay usa ka matang sa mental o virtual nga utlanan. Mahimo kini motunog sama sa usa ka limitasyon, apan sa tinuod, ang pag-ila niining utlanan makatabang kanato labaw pa kaysa makababag.

Sama sa usahay namong giingon sa Pranses: “Reculer pour mieux sauter” — nga sa yano nga paghubad nagpasabot og “Pagpahulay og pipila ka lakang aron mas maayo ang paglukso.” Bisan tuod ang Iningles wala’y eksaktong katumbas, susama ang ideya sa “paglangan aron mas maayo buhaton” o “pagpahulay og taktikal.“

(Sama sa uban pang mga link sa kini nga site nga makapahinumdom kanato), kinahanglan natong makat-on pag-usab sa pagpaambit dili lang sa atong kaugalingong pribadong impormasyon, kondili usab sa sa uban—uban ang pagtahod sa atong kaugalingon ug sa uban.

Ang pagbalik sa atong sulodnong kaugalingon makatabang usab kanato sa paghimo og mas maayong ‘kauban.’

Ang pagsaka sa GAFA ug ang ilang mga pamaagi sa pagkolekta sa datos—boluntaryo man o dili boluntaryo—nakadani sa atensyon sa mga siyentista sa IT, nga karon napugos sa paghunahuna pag-usab ug pagpangutana:

• Unsa man ang atong gibuhat?
• Giunsa nato kini pagbuhaton?

Ang komunidad sa open-source, nga kasagaran nanguna sa etikal nga mga diskusyon sulod sa siyensya sa kompyuter, nakapukaw sa kahibalo bahin sa paagi sa paggamit nato sa personal nga datos sa konteksto sa Information Technology (I.T.) — literal, ang teknolohiya sa pagpaambit sa impormasyon.

Nagdasig kini kanato nga mas magmatngon sa unsang impormasyon ang atong ipaambit ug sa paagi sa pagpaambit niini.

Hinumdumi usab:
Kung usa ka adlaw, ipatik ang imong personal nga impormasyon nga walay pagtugot — ug kini makahatag og kadaut, makadaot sa imong dignidad, o naglakip og peke nga sulod — aduna kay mga katungod.

Sama sa atong giingon usahay: “Posible ang lain nga kalibutan.” Walay bisan unsa nga hingpit.

Aduna ka’y katungod nga molihok. Kung ang imong impormasyon gikawat, gigamit sa dili matarong, o gipatik nga walay imong pagtugot, aduna ka’y katungod nga kuhaon kini pabalik ug tangtangon, subay sa hustisya ug tawhanong katungod.

Ang tanan mahimong mapamatud-an ug masusi. Ang imong buhaton lang mao ang pagkontak sa husto nga pampublikong awtoridad sa nasud o lugar diin nakaplagan ang imong pribadong impormasyon. Mahimo usab nimo kontakon ang:

• Ang mga pulis
• Tambag sa mga Sibilian
• Mga website sa legal nga tambag sama sa "Which? Legal"
• Bisan unsang opisina sa abogado nga nakalista sa website sa Law Society

Mahimong lisod ang paglihok. Usahay mabati nato nga desperado. Apan ang matag gamay nga lakang importante. Kini imong personal nga impormasyon.

Ang pagpanalipod sa imong datos makatabang usab sa pagpanalipod sa uban.

Bililhon ang imong personal nga impormasyon.
Aduna ka’y katungod nga molihok isip usa ka lungsoranon — aron ipanalipod ang imong tawhanong katungod ug dignidad.